Vasili Grossman (1905-1964), joods sovjetburger en schrijver van het meesterwerk Leven en lot, was de populairste oorlogscorrespondent van Rusland. De Sovjet-Unie stuurde tijdens de Tweede Wereldoorlog vele journalisten en schrijvers met de strijdende troepen mee om het thuisfront een hart onder de riem te steken met patriottische stukken. Grossman was zo'n embedded journalist. Vier jaar lang was hij aan het Oostfront en beleefde er alles: de nederlagen van 1941, de verdediging van Moskou, de gevechten in de Oekraïne, het beleg van Stalingrad, de tankslag bij Koersk, de intocht in Polen en Duitsland, de val van Berlijn. Overal maakte hij notities: miniportretjes van soldaten, markante uitspraken, karakteristieken van bevelhebbers, grotere stukken over de campagnes. Hij schreef over de ontberingen, de executies, de heldenmoed ook. Hij maakte bv. de bevrijding van de eerste concentratiekampen Majdanek en Treblinka mee. Vooral over Treblinka schreef hij een hartverscheurend verslag, dat later gebruikt werd door het Neurenberg-tribunaal.

Deze gebundelde stukjes vormen een van de allerbeste ooggetuigenverslagen van de Sovjet-Russische oorlogsvoering. Natuurlijk zijn deze teksten geschreven voor een sovjetkrant, 'De Rode Ster', maar samensteller Antony Beever heeft gezorgd voor een uitgebreid, zeer deskundig notenapparaat, waarin hij waarschuwt voor de overdrijvingen en verkeerde voorstellingen (Grossmans teksten werden door de censuur verminkt).

Dit is een groots boek door de scherpe observaties en het inlevingsvermogen van de auteur. Doordat Grossman tevens joods was, had hij een scherp oog voor de misdaden van de fascisten tegen de joden. Het werd hem niet altijd in dank afgenomen, getuige zijn bellettrie die tot aan zijn dood niet gepubliceerd kon worden. [Jos Van Damme]

Bij het schrijven van zijn standaardwerk over de slag bij Stalingrad stuitte de Britse historicus Antony Beevor op de aantekeningen van de Russische oorlogscorrespondent Vasili Grossman (1905-1964). Hij onderkende meteen het belang ervan. Grossman was in de jaren dertig ternauwernood ontsnapt aan de terreur van Stalin. In 1941 liet hij zich bij het Russische leger inlijven om van dichtbij het oorlogsgeweld te beschrijven. Veel van Grossmans notities bereikten nooit de krantenkolommen, vanwege de censuur. In augustus 1941 krijgt Grossman zijn vuurdoop en in 1942-1943 is hij getuige van de slag bij Stalingrad, het zwaartepunt in dit boek. Later schrijft hij onder meer over de nazi-moord op joden en over vernietigingskamp Treblinka. Hij heeft een scherp oog voor bizarre voorvallen, zoals executies van deserteurs. Hij uit kritiek op de Sovjetpropaganda en bewondert de dapperheid van de soldaten. Gesprekken geeft hij plastisch weer. Hij observeert treffend en concreet, maar vaak fragmentarisch. Beevor praat alles deskundig aan elkaar. Evocatie van oorlogsgruwelen. Met zwart-witfoto's en register.