Hij was een zwarte is een reportage die de jonge broodschrijver Louis Paul Boon in opdracht van de communistische 'Roode vaan' maakte. De ondertitel is veelzeggend: 'Met een gewezen lid van het NSJV in de Ardennen'. Boon waagt het om in het sterk gepolariseerde klimaat van de repressie de stem van die 'Zwarte' te laten horen. Boon wil begrijpen hoe het in dit individuele geval zo ver is kunnen komen en waarschuwt dat de leermeesters van deze figuur ook na de oorlog hun laakbare activiteiten voortzetten.

Een korte reportage is het. Gelukkig schudt Boon-exegeet, Kris Humbeeck, die door zijn publicatietempo stilaan een monopoliepositie in de Boon-interpretatie krijgt, alweer een zéér instructief opstel uit zijn mouw. Zo breed haalt de man uit, dat de lezer allengs het onderwerp, Boons kleine reportage zelf, dreigt te vergeten. Maar daar wandelen we na een historiografie van de Belgische Kommunistische Partij en een schets van het repressieklimaat in België, plotsklaps Aalst weer binnen, waar ook de oorlog woedde, Boons kleine oorlog, en knoopt de wetenschapper weer aan bij zijn eerdere essay dat Mijn kleine oorlog verhelderde. Zo zijn we weer bij Boon aanbeland, bij zijn literaire ambities, zijn toen ongebruikelijke kijk -- want vol mededogen -- op zowel Witten als Zwarten, en duikt een zinnetje uit Hij was een zwarte weer op in des lezers geest: "dat we machteloos staan tegenover het groote probleem, omdat we over het hoofd zien, dat honderden kleine menschen met hun honderden kleine gevallen, het groote probleem vormen." Zo blijkt de gazettenschrijver en de illegale-romanschrijver één man te zijn, een schrijverke dat zijn ideeën overal kwijt wil, zelfs al moet hij daarvoor de waarheid (on)recht aandoen. Humbeecks hypothese dat de reportage minstens voor een stuk gefingeerd is, klinkt dan meer dan plausibel.

Dit is het eerste boek in de reeks van 'De trust der vaderlandsliefde', die zich het lovenswaardige doel stelt, het verhaal te doen van de stammentwisten binnen de Vlaamse Beweging én van haar vergroeiing met de maatschappij waarin ze leeft. Het werk bevat verder nog essays van de Nederlandse (controversiële) historicus Chris van der Heijden, die hier zijn bekende these over het Grijze Verleden samenvat, een korte beschouwing van Norbert de Batselier en doet de krampachtig woordspelende Dimitri Verhulst Boons reportage nog eens over. Ik abonneer mij op de hele reeks. [Kris Lauwerys]

Louis Paul Boon schreef vlak na de Tweede Wereldoorlog voor het communistische dagblad 'De Roode Vaan' een reportage over collaborateurs, waarin hij de hypocrisie van de zuivering gispte. Boon vond weliswaar samenwerking met de nazi's verwerpelijk, maar was tegen het ontnemen van burgerrechten aan deze mensen. De meerdelige reportage is nu herdrukt en voorzien van een heldere toelichting van Boonbiograaf Kris Humbeeck. Verder draagt Chris van der Heijden een artikel bij waarin de these van zijn geruchtmakende boek 'Grijs Verleden' verdedigd wordt. Dimitri Verhulst ging een Vlaamse fascist opzoeken en vindt het lollig die zoveel jaar na de oorlog te gaan beledigen, althans in de geschreven vorm van zijn kinderachtige reportage. 'Ik geloof dat ik maar eens opstap, ten anderen kots ik liever thuis op mijn gemak.' Paperback; vrij kleine druk.