De opvatting dat een biografie een historisch genre is, is nog altijd niet vanzelfsprekend. Gelukkig heeft Jos Borré zich aangesloten bij de historiserende traditie, het verhaal van de kleine eeuw van Gerard Walschap (1898-1989) is per definitie het verhaal van diezelfde kleine eeuw van Vlaanderen. Borré laat zijn blik echter nooit zo ver afdwalen dat hij Walschap uit het zicht verliest. In een paar alinea’s vliegt de biograaf door de eeuwen waarin Londerzeel het nog zonder zijn bekendste zoon moest stellen en hij wijst alleen die plekken en personen aan die later nog een rol in Walschaps boeken zouden gaan spelen.
Even gelukkig is de beslissing om Walschaps jeugd te beschrijven aan de hand van het nagelaten Autobiografie van mijn vader, waarin de schrijver zich zijn eigen jeugd herinnert vanuit het gezichtspunt van zijn eigen vader. De vroegste jaren van iemands leven zijn bijna nooit met grote zekerheid te reconstrueren en doordat Borré resoluut voor een bron kiest waarvan hij zeker kan zijn dat die gecompromitteerd is, thematiseert hij dit probleem op een handige manier.
In 1913 doet kapelaan Jan Hammenecker zijn intrede in het leven van Walschap en met hem komt ook de geschiedenis het boek binnengewaaid. Dat Borré ook hier dicht bij zijn onderwerp blijft, heeft wellicht als voordeel dat je als lezer niet geconfronteerd wordt met een al te veelomvattende introductie in de details van de schoolstrijd of de nuances van het programma van de katholieke studentenbeweging, terwijl je wel voldoende meekrijgt om Walschap globaal te kunnen plaatsen. Borré wil echter zo graag het hele verhaal vertellen, dat hij regelmatig de chronologie doorbreekt. Het resultaat is dat het door Walschap gebruikte discours soms al behoorlijk geradicaliseerd is, terwijl hij in de chronologie van het verhaal nog aan zijn intellectuele ontwikkeling moet beginnen. Op deze manier wordt een behoorlijk exemplarische gebeurtenis compleet uit de context getrokken en laat Borré het na om de schrijver Walschap te portretteren als iemand die de taal spreekt van zijn tijd. Veel van Walschaps uitlatingen in deze periode zijn immers prima te verklaren zodra ze in het kader van de bredere Vlaamse Beweging worden geplaatst.
Voor velen zal deze bedenking geen belemmering vormen om de met interesse tot zich te nemen. Borré vertelt aan de hand van Walschaps leven een zeer herkenbare versie van de geschiedenis van de twintigste eeuw. Ook zijn literatuuropvatting is een oude bekende: de schone letteren dienen uiteindelijk te streven naar een universele waarheid. Het is een opvatting die de literatuur als min of meer autonoom object intact laat en de vragen omtrent de politieke beweegredenen van de schrijvers met geaccepteerde vaagheden als ‘humanisme’ en ‘empathie’ opvult. Dat is jammer, want de middelen om het oeuvre van een schrijver als Walschap in een wat logischer verband te vatten zijn er. Als iemand ze nog eens op de auteur loslaat, weet diegene zich alvast verzekerd van een rijk gedocumenteerde biografie.
 
(Dit is een abstract van een artikel van Matthijs De Ridder. Het is verschenen in De Leeswolf 6 2013.)
[Matthijs De Ridder]

Gerard Walschap (1898-1989) heeft een paar opvallende romans geschreven, zoals Celibaat en Houtekiet*, waarmee hij Vlaanderen 'ontvoogd' heeft van een drukkend katholicisme. Jos Borré besteedt in zijn biografie terecht veel aandacht aan deze maatschappelijk-culurele achtergrond. Een fors deel in dit boek gaat over Walschaps oorlogsverleden, alles geschreven alsof de 'reus van Vlaanderen' ondanks kritiek 'een goed vaderlander' was. Hier wreekt zich de vooringenomenheid van de biograaf, die in 1990 ook al een biografie van Walschap publiceerde ('Gerard Walschap: rebel en missionaris') en er denkelijk nog een moet schrijven om te ontdekken dat Walschap in de oorlogsjaren publiceerde bij nazi-uitgeverijen zoals Diederichs in Duitsland, De Vlam en De Roskam in Nederland en grote sommen geld verdiende door met de bezetter samen te werken. Walschaps boeken blijven door dit alles onaangetast, maar dat hij een collaborateur was, is een onomstotelijk feit.